بحران آب در ایران به یکی از چالشهای اساسی تبدیل شده و این مسئله دیگر فقط محدود به بخش کشاورزی نیست. از تولید برق گرفته تا تأمین خوراک دام و طیور، زنجیره تولید غذا و انرژی به منابع محدود آب وابسته شده است. این شرایط، ضرورت مدیریت صحیح مصرف و تخصیص بهینه منابع را برجستهتر کرده است.
به گزارش رهام خبر، ایران با قرار گرفتن در منطقه خشک و نیمهخشک، با محدودیتهای جدی در منابع آبی مواجه است. این وضعیت نهتنها بر کشاورزی تأثیر گذاشته، بلکه بر تولید برق و امنیت غذایی نیز سایه افکنده است. نیروگاهها برای تولید برق، سالانه حدود ۱۲۵ میلیون مترمکعب آب مصرف میکنند. این میزان در مقابل مصرف کل آب کشور که بیش از ۹۰ میلیارد مترمکعب است، سهم بزرگی به نظر نمیرسد؛ اما محل مصرف این آب، بهویژه در نیروگاههای قدیمی با برجهای خنککننده تر، چالشبرانگیز شده است. این نیروگاهها که برخی از آنها بیش از سه دهه عمر دارند، برای تولید هر کیلووات ساعت برق حدود دو تا سه لیتر آب مصرف میکنند، در حالی که این میزان در نیروگاههای مدرن با برج خشک بسیار کمتر است.
از سوی دیگر، کشاورزی همچنان یکی از مصرفکنندگان اصلی منابع آب کشور است. با وجود ظرفیتهای بالای کشاورزی ایران، از جمله تنوع اقلیمی و شرایط مناسب برای تولید محصولات خاص مانند زعفران و پسته، محدودیت منابع آبی و انرژی دو چالش کلیدی در این بخش به شمار میروند. توسعه گلخانهها بهعنوان راهحلی برای کاهش مصرف آب در کشاورزی مطرح شده است. با این حال، گلخانهها بهرغم کاهش مصرف آب، نیازمند انرژی بیشتری هستند. برای مثال، مصرف برق برخی از گلخانههای پیشرفته ممکن است به بیش از ۵۲ هزار کیلووات ساعت در سال برسد.
در همین حال، تولید محصولات پروتئینی در ایران افزایش چشمگیری داشته است. تولید گوشت مرغ از ۱.۷ میلیون تن در ابتدای دهه ۱۳۹۰ به حدود سه میلیون تن رسیده است. تولید شیر نیز از ۷.۳ میلیون تن به ۱۳ میلیون تن افزایش یافته است. اما این رشد تولید با کاهش تولید داخلی نهادههای اصلی مانند ذرت و کنجاله سویا همراه بوده است. وابستگی به واردات این نهادهها اکنون به حدود ۹۳ درصد برای ذرت و ۹۲ درصد برای سویا رسیده است که چالشهای اقتصادی و امنیت غذایی را تشدید کرده است.
در نشست اندیشکده آب مؤسسه اخلاق و اندیشه شهروندی ایرانیان، کارشناسان بر ضرورت مدیریت مصرف آب با تمرکز بر بهرهوری تأکید کردند. پیشنهادهایی مانند اصلاح نژاد دام، استفاده از علوفههای کمآببر و توسعه جیرهنویسی تخصصی برای کاهش مصرف آب مطرح شد. همچنین، توسعه کشت فراسرزمینی و استفاده از منابع پروتئینی جدید مانند جلبک و حشرات از دیگر گزینههایی بود که برای کاهش وابستگی به واردات و مدیریت بهتر منابع آبی پیشنهاد شد.
در نهایت، بحران آب در ایران یک مسئله چندوجهی است که نیازمند رویکرد جامع و هماهنگ میان بخشهای مختلف است. تخصیص بهینه منابع آبی بر اساس ارزش افزوده حاصل از مصرف در هر بخش، میتواند گامی مؤثر در جهت مدیریت پایدار منابع آب باشد.
