صنعت نفت ایران، بهعنوان ستون اصلی اقتصاد کشور، از ماهها پیش از آغاز رسمی جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ در معرض حملات خرابکارانه و نظامی قرار گرفته بود. تأسیسات نفت و گاز، پالایشگاهها، خطوط لوله و مراکز انتقال نفت، اهداف اصلی این حملات بودند و به نوعی صنعت نفت به خط مقدم جبهه نبرد تبدیل شد.
به گزارش رهام خبر، مناقشه میان ایران و عراق به سالهای قبل از انقلاب اسلامی بازمیگردد. حزب بعث عراق با ادعای رهبری منطقه خلیج فارس و حمایت از «خلق عرب»، ایران را مانعی جدی در برابر اهداف جاهطلبانه خود میدانست. با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ و سقوط نظام سلطنتی، عراق فرصت را مناسب دید تا از طریق عملیات خرابکارانه و حملات مسلحانه، به تغییر موازنه قدرت در منطقه بپردازد. این اقدامات شامل تجهیز و آموزش نیروهای وابسته به حزب بعث و سازماندهی حملات به تأسیسات نفتی ایران بود.
طی سالهای ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹، بیش از ۱۱۰ عملیات خرابکارانه و بمبگذاری در نقاط مختلف ایران، از جمله خطوط لوله نفت و گاز، پالایشگاهها و مراکز انتقال نفت به ثبت رسیده است. این حملات تدریجاً از مناطق مرزی و اهداف غیرنظامی به مراکز حیاتی صنعت نفت گسترش یافت و صنعت نفت ایران به یکی از اهداف اصلی نیروهای وابسته به عراق تبدیل شد. در این میان، خرمشهر و آبادان بهعنوان دو شهر استراتژیک و نفتخیز، بیشترین آسیبها را از این حملات متحمل شدند.
درگیریهای خرمشهر در خرداد ۱۳۵۸، انفجار در پالایشگاه آبادان در همان ماه، حمله به مخازن نفتی اهواز در مهرماه، بمباران تأسیسات نفتی نفتشهر در مرداد ۱۳۵۹ و حملات متناوب به خطوط لوله و تأسیسات نفتی در ماههای پیش از جنگ، تنها بخشی از این سلسله اقدامات تخریبی بود. این حملات نه تنها خسارتهای سنگینی به زیرساختهای نفت و گاز وارد کرد، بلکه تأثیر مستقیمی بر درآمدهای نفتی کشور داشت که در آن زمان اصلیترین منبع درآمد ایران محسوب میشد و به بیش از ۱۹ میلیارد دلار در سال ۱۳۵۸ رسیده بود.
با آغاز حمله سراسری ارتش عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، صنعت نفت ایران وارد مرحلهای تازه از نبرد شد. پالایشگاهها، مراکز بهرهبرداری، خطوط انتقال و تأسیسات مرتبط با تولید و صادرات نفت بهطور گسترده هدف حملات هوایی و زمینی قرار گرفت. آسیبهای وارده به این صنعت، اثرات بلندمدتی بر اقتصاد کشور گذاشت که حتی سالها پس از پایان جنگ نیز ادامه داشت.
این وقایع نشان میدهد که جنگ علیه صنعت نفت ایران، نه تنها بهعنوان بخشی از استراتژی نظامی عراق، بلکه بهعنوان ابزاری برای ضربه زدن به اقتصاد کشور در دستور کار قرار گرفته بود. صنعت نفت ایران، از نخستین روزهای جنگ تحمیلی، نقشی کلیدی در مقاومت اقتصادی و حفظ توان ملی ایفا کرد و تا پایان جنگ، بهعنوان یکی از مهمترین اهداف حملات دشمن باقی ماند.
