نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی با اشاره به اهمیت سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در ساختار انرژی جهان، تأکید کرد که این سازمان طی بیش از شش دهه فعالیت، نقشی کلیدی در تغییر ساختار حکمرانی نفت ایفا کرده است. اوپک توانسته بخشی از قدرت تصمیم‌گیری درباره منابع هیدروکربوری را از شرکت‌های بزرگ بین‌المللی به کشورهای صاحب منابع منتقل کند.
به گزارش رهام خبر، فرهاد شهرکی در ارزیابی جایگاه اوپک اظهار داشت که این سازمان در ۱۴ سپتامبر ۱۹۶۰ با مشارکت پنج کشور بنیان‌گذار از جمله ایران تأسیس شد. هدف اصلی اوپک، هماهنگی سیاست‌های نفتی اعضا، کمک به ثبات بازار، تأمین مطمئن و اقتصادی نفت برای مصرف‌کنندگان و تضمین بازده منصفانه برای سرمایه‌گذاری در صنعت نفت است. وی با اشاره به بولتن آماری اوپک ۲۰۲۶، اعلام کرد که کشورهای عضو اوپک تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۷۹ درصد از ذخایر اثبات‌شده نفت خام جهان را در اختیار داشته‌اند. سهم اعضای اوپک در تولید جهانی نفت خام نیز ۳۶.۷ درصد بوده و صادرات نفت خام آن‌ها به حدود ۱۹ میلیون و ۸۵ هزار بشکه در روز رسیده است که بخش عمده‌ای از آن به بازارهای آسیایی روانه شده است.
شهرکی همچنین تصریح کرد که اوپک به عنوان یک قیمت‌گذار مطلق در بازار نفت شناخته نمی‌شود. قیمت نفت تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل پیچیده از جمله عرضه و تقاضای فیزیکی، میزان ذخایر تجاری و راهبردی، ظرفیت پالایشی، هزینه حمل‌ونقل، نرخ بهره، ارزش دلار، تحولات ژئوپلیتیک و معاملات مالی قرار دارد. با این حال، اوپک از طریق مدیریت عرضه و شکل‌دهی به انتظارات بازار، تأثیر قابل‌توجهی بر قیمت نفت دارد. مهم‌ترین ابزار اوپک مدیریت بشکه‌های حاشیه‌ای بازار نفت است که شامل تعیین اهداف تولید، مدیریت ظرفیت مازاد، زمان‌بندی کاهش یا افزایش عرضه و اعتبار پیام‌های سیاستی سازمان می‌شود.
وی همچنین به نقش سازوکار اوپک‌پلاس اشاره کرد و افزود که این همکاری میان تولیدکنندگان عضو و غیراعضو اوپک از سال ۲۰۱۶ دامنه اثرگذاری این سازمان را افزایش داده است. تجربه بحران کرونا و سقوط تقاضای جهانی نشان داد که هماهنگی میان تولیدکنندگان عمده نفت می‌تواند از نوسانات شدید بازار جلوگیری کند. اوپک‌پلاس با نظارت مستمر بر تحولات بازار و بازبینی دوره‌ای سیاست‌های تولید، به سمت مدیریت منعطف و مبتنی بر داده‌های بازار حرکت کرده است.
نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس همچنین به محدودیت‌های قدرت اوپک اشاره کرد و گفت که عواملی مانند رشد عرضه تولیدکنندگان خارج از اوپک‌پلاس، تفاوت ظرفیت تولید اعضا، تحریم‌های اقتصادی، توسعه خودروهای برقی و گذار انرژی، بر قدرت مانور این سازمان تأثیر می‌گذارند. کاهش انسجام داخلی و پایبندی به تعهدات تولید نیز می‌تواند قدرت پیام‌دهی اوپک را تضعیف کند.
شهرکی در پایان تأکید کرد که اوپک پس از ۶۶ سال همچنان یکی از ارکان مهم حکمرانی انرژی جهان است. ایران به عنوان یکی از بنیان‌گذاران این سازمان باید با افزایش ظرفیت تولید، توسعه بازارهای صادراتی و حفظ سهم خود در بازار جهانی، نقش فعالی در تصمیم‌گیری‌های اوپک ایفا کند. اوپک در آینده همچنان برای کاهش نوسانات بازار و ایجاد توازن میان منافع تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران نقش حیاتی خواهد داشت.
