زین‌العابدین حسام، معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان در گفت‌و‌گو با میزان اظهار کرد: پیشگیری از وقوع جرم از مأموریت‌های اساسی قوه قضاییه است، اما تحقق پیشگیری مؤثر و پایدار، نیازمند حضور و همراهی همه ظرفیت‌های اجتماعی است چرا که بسیاری از زمینه‌های شکل‌گیری آسیب و جرم، پیش از ورود به فرآیند قضایی و در بستر‌های اجتماعی شکل می‌گیرند. در این میان تشکل‌های اجتماعی و ظرفیت‌های مردمی می‌توانند با شناسایی به‌موقع مسائل و آسیب‌ها، نقش مؤثری در تقویت اقدامات پیشگیرانه ایفا کنند.
وی تصریح کرد: جامعه زمانی می‌تواند در برابر آسیب‌های اجتماعی و عوامل شکل‌گیری جرم ایستادگی کند که مردم از جایگاه «مخاطب» برنامه‌های پیشگیری خارج شده و به «کنشگر» و شریک واقعی در حل مسائل اجتماعی تبدیل شوند؛ در این میان تشکل‌های اجتماعی، سازمان‌های مردم‌نهاد، گروه‌های داوطلبانه و ظرفیت‌های محلی می‌توانند نقش مؤثری داشته باشند.
مشارکت اجتماعی؛ حلقه اتصال مردم و دستگاه‌های مسئول
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان ادامه داد: مشارکت اجتماعی زمانی اثربخش خواهد بود که میان مردم، تشکل‌ها و دستگاه‌های مسئول یک ارتباط واقعی و هدفمند شکل بگیرد. تشکل‌ها نباید صرفاً در زمان اجرای برنامه‌ها مورد توجه قرار گیرند، بلکه باید در فرآیند شناسایی مسئله، ارائه راهکار، اجرای برنامه و ارزیابی نتایج نیز نقش داشته باشند.
وی تصریح کرد: یکی از رویکرد‌های مهم در حوزه پیشگیری، استفاده از ظرفیت‌های مردمی برای شناسایی و کاهش زمینه‌های بروز آسیب و جرم است. هر اندازه جامعه نسبت به مسائل پیرامون خود حساس‌تر، مسئولانه‌تر و مطالبه‌گرتر باشد، امکان مداخله زودهنگام و پیشگیری مؤثر نیز افزایش پیدا می‌کند.
حسام با اشاره به اهمیت مسئله‌محوری در فعالیت تشکل‌ها گفت: فعالیت اجتماعی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که از اقدامات مقطعی و صرفاً مناسبتی فاصله بگیرد و بر اساس نیاز واقعی جامعه، اولویت‌های محلی و آسیب‌های شناسایی‌شده برنامه‌ریزی شود. تشکل موفق تشکلی است که بتواند یک مسئله مشخص را شناسایی و برای کاهش یا حل آن، با دستگاه‌های مسئول و مردم همکاری کند.
از محله تا استان؛ ظرفیت‌های مردمی باید فعال شوند
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان خاطرنشان کرد: محله یکی از مهم‌ترین عرصه‌های مشارکت اجتماعی است؛ چرا که بسیاری از مسائل اجتماعی ابتدا در سطح خانواده، محله و محیط‌های پیرامونی افراد شکل می‌گیرد و اگر در همین سطوح به‌موقع شناسایی و مدیریت شود، می‌توان از تبدیل آن به آسیب‌های گسترده‌تر جلوگیری کرد.
وی ادامه داد: در این مسیر، معتمدان، نخبگان، فعالان اجتماعی، گروه‌های جهادی، سمن‌ها، انجمن‌های تخصصی، فرهنگی و خیریه‌ها و سایر ظرفیت‌های مردمی هر کدام می‌توانند بخشی از فرآیند پیشگیری را تکمیل کنند. مهم این است که این ظرفیت‌ها به صورت هماهنگ و در چارچوب یک برنامه مشخص به کار گرفته شوند.
حسام با تأکید بر اینکه پیشگیری مؤثر نیازمند شناخت صحیح آسیب‌هاست، گفت: نباید برای همه مسائل اجتماعی نسخه واحد پیچید. هر منطقه، محله و گروه اجتماعی ممکن است با مسائل متفاوتی مواجه باشد و بنابراین برنامه‌های پیشگیری نیز باید متناسب با واقعیت‌های همان جامعه طراحی و اجرا شود.
تشکل‌های اجتماعی؛ فرصت نه تهدید
وی بیان کرد: نگاه دستگاه‌های مسئول به تشکل‌های اجتماعی باید مبتنی بر اعتماد، تعامل و استفاده از ظرفیت‌های تخصصی آنها باشد. البته مشارکت اجتماعی نیز نیازمند مسئولیت‌پذیری، قانون‌مداری، شفافیت و حرکت در چارچوب ضوابط است؛ بنابراین هم دستگاه‌های اجرایی باید زمینه مشارکت را فراهم کنند و هم تشکل‌ها باید نسبت به مسئولیت اجتماعی خود متعهد باشند.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان افزود: یکی از آسیب‌هایی که می‌تواند مشارکت اجتماعی را تضعیف کند، نگاه تشریفاتی به حضور مردم است. اگر از مردم نظرخواهی شود، اما در تصمیم‌سازی و اجرای برنامه‌ها از ظرفیت آنها استفاده نشود، به‌تدریج اعتماد اجتماعی آسیب می‌بیند. مشارکت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که نظر و توان مردم در فرآیند حل مسئله اثرگذار باشد.
پیشگیری از جرم بدون مردم امکان‌پذیر نیست
حسام در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اهمیت رویکرد اجتماعی در پیشگیری از وقوع جرم گفت: در کنار اقدامات قانونی و قضایی، توجه به ریشه‌ها و زمینه‌های اجتماعی شکل‌گیری آسیب‌ها و جرائم، ضرورتی انکارناپذیر است و در این مسیر، تشکل‌های اجتماعی و ظرفیت‌های مردمی می‌توانند نقش مؤثری در شناسایی و کاهش آسیب‌ها ایفا کنند.
وی گفت: اگر خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه، مسجد، تشکل‌های اجتماعی، نهاد‌های فرهنگی و سایر بخش‌های جامعه هر کدام سهم خود را در پیشگیری ایفا کنند، می‌توان امیدوار بود که بسیاری از آسیب‌ها پیش از آنکه به پرونده قضایی تبدیل شوند، شناسایی و مدیریت شوند.
حسام تأکید کرد: نگاه پیشگیرانه یعنی قبل از آنکه اختلاف به نزاع، آسیب به جرم و مسئله اجتماعی به بحران تبدیل شود، برای آن چاره‌اندیشی کنیم و این مهم بدون حضور مردم و استفاده از ظرفیت تشکل‌های اجتماعی امکان‌پذیر نیست.
افزایش سرمایه اجتماعی؛ نتیجه مشارکت مسئولانه
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان سمنان در پایان گفت: مشارکت اجتماعی فقط به معنای انجام یک فعالیت داوطلبانه نیست؛ بلکه مشارکت واقعی می‌تواند به افزایش اعتماد، مسئولیت‌پذیری، همبستگی اجتماعی و سرمایه اجتماعی منجر شود. جامعه‌ای که مردم آن نسبت به سرنوشت یکدیگر احساس مسئولیت می‌کنند، ظرفیت بیشتری برای حل اختلافات، کاهش آسیب‌ها و پیشگیری از وقوع جرم دارد.
وی خاطرنشان کرد: هدف ما باید حرکت از «جامعه دریافت‌کننده خدمات» به سمت «جامعه مشارکت‌کننده در حل مسائل» باشد. هرجا مردم احساس کنند حضور و نظر آنها مؤثر است، مشارکت پایدارتر خواهد شد و در نهایت همین مشارکت می‌تواند به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های استان در مسیر پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و ارتقای امنیت و سلامت اجتماعی تبدیل شود.
انتهای پیام/
