سازمان ثبت اسناد و املاک کشور این روز‌ها در میانه یکی از بزرگ‌ترین دگردیسی‌های تاریخی خود قرار دارد؛ دگردیسی‌ای که این سازمان را از نظام کاغذی صرفاً اعلانی، به سمت حکمرانی داده‌محور و هوشمند بر زمین، ملک و اشخاص حقوقی سوق داده است.
برای واکاوی ابعاد این تحول و بررسی مهم‌ترین برنامه‌ها و دستاورد‌های آن، رهام خبر در گفت‌وگو با محسن طاهریان، معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، به بررسی روند طراحی و پیاده‌سازی این منظومه دیجیتال پرداخته است؛ مدیری که از نزدیک بر اجرای این تحول بنیادین نظارت داشته و جزئیات برنامه‌های سازمان برای توسعه خدمات هوشمند ثبتی را تشریح می‌کند.
گذار از الکترونیکی‌سازی به هوشمندسازی خدمات ثبتی
محسن طاهریان، معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با اشاره به رسالت خطیر سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به‌عنوان یکی از ارکان اصلی نظام حقوقی و اقتصادی کشور، گفت: تثبیت مالکیت و شفاف‌سازی معاملات، دیگر با روش‌های سنتی ممکن نبود. ما به این باور رسیدیم که تحول دیجیتال، یک انتخاب لوکس نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای صیانت از حقوق عامه و ارتقای حکمرانی است.
وی ادامه داد: بر همین اساس، نقشه‌ای دقیق برای تحول دیجیتال در سازمان ثبت تدوین شد و امروز، پس از اجرای موفق برنامه چهارساله نخست، در آستانه آغاز برنامه دوم تحول دیجیتال قرار داریم؛ برنامه‌ای که محور اصلی آن، هوشمندسازی خدمات و بازمهندسی فرآیندهاست.
سکوی یکپارچه خدمات ثبتی؛ پایان سرگردانی مردم میان سامانه‌های متعدد
طاهریان بیان کرد: نخستین و مهم‌ترین گام در این مسیر، راه‌اندازی سکوی یکپارچه خدمات ثبتی بود؛ درگاهی که برای پایان دادن به پراکندگی سامانه‌ها و پورتال‌های متعدد طراحی شده است.پیش از این، مردم برای انجام هر خدمت ثبتی ناچار بودند میان چندین سامانه و پورتال مختلف جابه‌جا شوند، اما امروز با ورود یک‌مرحله‌ای به این سکو، شهروندان می‌توانند از طریق خودکاربری، بخش عمده‌ای از امور ثبتی خود را بدون نیاز به حضور فیزیکی انجام دهند.
معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور ادامه داد: کارتابل اختصاصی هر فرد، وضعیت پرونده، مبادله مدارک با دفاتر اسناد رسمی و آخرین تغییرات اسناد را به‌صورت لحظه‌ای در اختیار کاربران قرار می‌دهد. همچنین ارائه خدمات در قالب مینی‌اپلیکیشن‌ها، مدیریت متمرکز خدمات و انتشار گزارش‌های مدیریتی، این سکو را به بستر اصلی خدمات الکترونیک ثبتی تبدیل کرده است.
سازمان ثبت با ۱۴ قرارداد استاندارد به‌دنبال افزایش امنیت معاملات است
طاهریان اظهار کرد: یکی از نقاط عطف این تحول، ساماندهی قرارداد‌های ملکی و اتصال مشاوران املاک به سامانه‌های ثبتی است.در این زمینه بسیاری از اختلافات ملکی ریشه در قرارداد‌های سلیقه‌ای و مبهم دارد، ما ۱۴ نوع قرارداد استاندارد برای معاملات رایج، از جمله فروش آپارتمان، اجاره واحد‌های مسکونی و تجاری، صلح و فروش زمین‌های کشاورزی تعریف کرده‌ایم.نکته مهم این است که مفاد اصلی این قرارداد‌ها به‌صورت غیرقابل تغییر طراحی شده است؛ یعنی دیگر خبری از شروط گنگ، مبهم و یک‌سویه که منشأ بسیاری از دعاوی حقوقی است، نخواهد بود.
معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با اشاره به اتصال مشاوران املاک به این سامانه‌ها، تصریح می‌کند: این اقدام موجب شده است ثبت اولیه قرارداد‌ها با سرعت، دقت و شفافیت بیشتری انجام شود و گام بلندی در جهت کاهش اختلافات و تقویت امنیت حقوقی معاملات برداشته شود.
حرکت سازمان ثبت به سمت حکمرانی داده‌محور
وی ادامه داد: شفافیت در حوزه ملک تنها به ساماندهی قرارداد‌ها محدود نمی‌شود یکی دیگر از محور‌های مهم تحول دیجیتال در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، راه‌اندازی و توسعه سامانه‌های استعلامات هوشمند و برخط است؛ سامانه‌هایی که نقش مهمی در تبادل سریع اطلاعات و تصمیم‌گیری دقیق دستگاه‌های مختلف ایفا می‌کنند.
محسن طاهریان، معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، با اشاره به جایگاه سامانه استعلامات هوشمند در حکمرانی داده‌محور اظهار کرد: پیش از این، استعلام یک ملک یا یک شخص حقوقی گاهی هفته‌ها زمان می‌برد و مکاتبات کاغذی، فرآیند بررسی و تبادل اطلاعات را با دشواری مواجه می‌کرد.امروز با راه‌اندازی سامانه استعلامات برخط، اطلاعات میان دستگاه‌های مختلف به‌صورت آنی و الکترونیکی تبادل می‌شود. این موضوع موجب شده هرگونه محدودیت، حق عینی یا تغییر کاربری، بلافاصله در سامانه ثبت و قابل مشاهده باشد.
طاهریان تصریح می‌کند: با این زیرساخت، دستگاه‌های ذی‌ربط می‌توانند در کوتاه‌ترین زمان ممکن، تصمیم‌گیری‌های حقوقی و مالی خود را بر مبنای داده‌های به‌روز و دقیق انجام دهند و گام مهمی در مسیر شفافیت و ارتقای امنیت حقوقی برداشته شده است.
سامانه‌های «مانا» و «ثبت ادعا»؛ گامی برای پایان چالش املاک فاقد سند و اسناد معارض
معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، بیان کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام ثبتی در سال‌های گذشته، موضوع املاک فاقد سند رسمی و اسناد معارض بوده است؛ موضوعی که سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با طراحی و توسعه سامانه‌های راهبردی «مانا» و «ثبت ادعا» در مسیر ساماندهی و رفع این چالش‌ها گام برداشته است.
محسن طاهریان، در تشریح کارکرد این سامانه‌ها اظهار کرد:سامانه مانا، زیرساخت فنی و نقشه‌محور سازمان ثبت است که با اعتبارسنجی مختصات، حدود اربعه و مساحت املاک و تطبیق آن با پلاک‌های مجاور، پیش از هرگونه نقل‌وانتقال یا تفکیک، از تداخل و هم‌پوشانی پلاک‌های ثبتی جلوگیری می‌کند.این سامانه با تعامل مستقیم با سامانه‌های رأی‌نگار و ثبت ادعا، دقت داده‌ها را از حالت اظهاری به داده‌های مکانی مستند ارتقا داده است.
طاهریان درباره سامانه ثبت ادعا نیز گفت: در این سامانه، پایگاه داده‌ای متمرکز برای اسناد عادی، قولنامه‌ها و دعاوی مرتبط با املاک فاقد سند رسمی ایجاد شده است. از احراز هویت یکپارچه و مکان‌یابی روی نقشه تا ارجاع خودکار پرونده به مراجع قانونی، تمامی فرآیندها در بستر دیجیتال انجام می‌شود.این اقدامات در واقع گذار از ثبت اعلانی به ثبت ایجادی است؛ گذاری که نقش مهمی در تثبیت حقوق مالکیت، کاهش تعارضات ملکی و افزایش امنیت حقوقی جامعه دارد.
شفاف‌سازی بازار پیش‌فروش و اجرای اسناد رسمی با زیرساخت‌های هوشمند ثبتی
وی ادامه داد: یکی از حساس‌ترین حوزه‌هایی که سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در مسیر تحول دیجیتال به آن ورود کرده، مدیریت املاک در حال ساخت و معاملات پیش‌فروش است؛ حوزه‌ای که سال‌ها با چالش‌هایی همچون فروش پروژه‌های فاقد مجوز، اطلاعات مبهم و اختلافات متعدد میان سازندگان و خریداران مواجه بوده است.
محسن طاهریان، معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، با اشاره به اجرای قانون الزام به ثبت رسمی معاملات، این اقدام را یک دگردیسی اساسی در بازار پیش‌فروش توصیف کرد و گفت: هدف راهبردی ما، شفاف‌سازی پروژه‌ها و صیانت از حقوق خریداران بود.با ایجاد پنجره واحد مدیریت زمین و تبادل برخط اطلاعات با شهرداری‌ها و نظام مهندسی، اکنون هر پروژه ساختمانی دارای شناسه یکتا است و استعلام عرصه، تأییدیه نقشه و پروانه ساختمانی به‌صورت آنی بررسی می‌شود.با این زیرساخت، دیگر امکان فروش پروژه‌های بدون مجوز یا پروژه‌هایی با مشخصات مبهم وجود ندارد و نظم حقوقی به بازار ساخت‌وساز بازگشته است.
اجرای اسناد رسمی از صدور اجرائیه تا مزایده کاملاً الکترونیکی شد
معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در ادامه به بازطراحی سامانه اجرای اسناد رسمی اشاره کرد و گفت: اکنون فرآیند اجرای اسناد از صدور اجرائیه تا برگزاری مزایده، به‌طور کامل الکترونیکی شده است.محاسبه برخط بدهی، پرداخت غیرحضوری، احراز هویت دیجیتال، امضای الکترونیک، هشدار‌های خودکار و حتی پیشنهاد متون حقوقی مبتنی بر هوش مصنوعی، موجب افزایش محسوس سرعت، دقت و شفافیت در فرآیند اجرای اسناد رسمی شده است.
تحول دیجیتال در ثبت شرکت‌ها
وی بیان کرد: حوزه ثبت شرکت‌ها و اشخاص حقوقی نیز از موج تحول دیجیتال سازمان ثبت اسناد و املاک کشور بی‌نصیب نمانده است؛ حوزه‌ای که با هدف تسهیل فرآیندها، کاهش خطا‌های احتمالی و افزایش شفافیت، به سمت هوشمندسازی خدمات حرکت کرده است.
محسن طاهریان، معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، با اشاره به اقدامات انجام شده در این بخش گفت: سامانه ثبت شرکت‌ها با امکاناتی نظیر احراز هویت یکپارچه، تعیین نام هوشمند، استعلام برخط مجوزها، تولید سیستمی اساسنامه و صورت‌جلسه، پرداخت الکترونیکی و کارتابل اختصاصی، فرآیند ثبت را بسیار ساده‌تر کرده و از بروز خطا‌های احتمالی جلوگیری می‌کند.سامانه اشخاص حقوقی نیز امکان خوداظهاری، صدور سند الکترونیک و جست‌وجوی برخط وضعیت حقوقی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد.
طاهریان اظهار کرد: این سامانه‌ها در کنار بانک جامع اطلاعات سردفتران، پلتفرم پایش متمرکز و آرشیو الکترونیکی اسناد، مجموعه‌ای هماهنگ از زیرساخت‌های ثبتی را تشکیل داده‌اند که نقش مهمی در تحقق حکمرانی دیجیتال در حوزه ثبت ایفا می‌کند.
کاداستر سه‌بعدی، گام آینده نظام ثبتی
وی اظهار کرد:اما شاید مهم‌ترین بخش سخنان معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، به افق پیش‌روی این سازمان و برنامه دوم تحول دیجیتال بازمی‌گردد؛ برنامه‌ای که قرار است سازمان ثبت را بیش از گذشته به سمت هوشمندسازی و بازمهندسی فرآیندها هدایت کند.
طاهریان با اشاره به این مسیر گفت: ما از مرحله صرفاً الکترونیکی‌سازی عبور کرده‌ایم و اکنون بر مدار هوشمندسازی و بازمهندسی فرآیندها حرکت می‌کنیم.
وی رکن بنیادین برنامه دوم تحول دیجیتال را توسعه نظام ملی کاداستر یا همان حدنگار، به‌ویژه طرح کاداستر سه‌بعدی عنوان کرد و گفت: با تثبیت دقیق حدود و ثغور اراضی و ایجاد نقشه‌های هوشمند سه‌بعدی، بستر‌های بروز تعارضات ملکی به نحو محسوسی مسدود خواهد شد.این دستاورد، تأثیر مستقیمی بر حوزه قضایی کشور خواهد داشت؛ چراکه با کاهش دعاوی و اختلافات ملکی، حجم مراجعات مردم به دستگاه قضایی به شکل ملموسی کاهش یافته و بار قابل توجهی از دوش نظام قضایی کشور برداشته خواهد شد.
تحول دیجیتال سازمان ثبت اسناد
طاهریان در پایان، با اشاره به مجموعه اقدامات انجام‌شده در مسیر تحول دیجیتال سازمان ثبت اسناد و املاک کشور گفت: سازمان ثبت امروز به یکی از پایه‌های اصلی حکمرانی دیجیتال در کشور تبدیل شده است؛ مسیری که اگرچه دشوار و پرچالش بوده، اما دستاورد‌های آن در تسهیل ارائه خدمات به مردم، تقویت امنیت حقوقی، کاهش فساد اداری و ایجاد زیرساختی پایدار برای آینده نظام ثبتی، به‌وضوح قابل مشاهده است.
معاون فناوری و توسعه خدمات الکترونیک ثبتی سازمان ثبت با بیان اینکه آینده نظام مالکیت بر پایه داده‌های دقیق و هوشمند شکل خواهد گرفت، خاطرنشان کرد: آینده‌ای که در حال ترسیم آن هستیم، آینده‌ای است که در آن مرز‌های مالکیت نه با کاغذ، بلکه با داده‌های مکانی معتبر، اطلاعات دقیق ثبتی و زیرساخت‌های هوشمند تثبیت می‌شود؛ تحولی که می‌تواند نقش مهمی در کاهش اختلافات ملکی، ارتقای شفافیت و افزایش اعتماد عمومی به نظام ثبتی کشور ایفا کند.
انتهای پیام/
