طرح کالابرگ الکترونیک که با هدف انتقال یارانه از ابتدای زنجیره تأمین به مصرفکننده نهایی طراحی شده، اکنون در مرحله سوم اجرا قرار دارد و با چالشهای ساختاری و اقتصادی جدیدی مواجه شده است. این طرح که از دیماه ۱۴۰۴ وارد فاز جدید شده، توانسته جمعیتی بالغ بر ۸۶ میلیون نفر را تحت پوشش قرار دهد و شبکهای گسترده از بیش از ۳۳۰ هزار فروشگاه فعال ایجاد کند. اما بررسیها نشان میدهد که برای حفظ اثربخشی این طرح در تأمین امنیت غذایی خانوارها، بازنگری در سازوکارهای توزیع و تطبیق آن با واقعیتهای تورمی بازار ضروری است.
به گزارش رهام خبر، یکی از چالشهای اصلی طرح، شکاف میان اعتبار ثابت پرداختی و تغییرات قیمت سبد کالاهای اساسی است. دادههای موجود نشان میدهد که هزینه سبد ۱۱ قلم کالای اساسی، که مبنای اجرای این طرح قرار دارد، از زمان آغاز فاز جدید تا مردادماه ۱۴۰۵ حدود ۶۰ درصد افزایش یافته است. این در حالی است که اعتبار یک میلیون تومانی پرداختی به خانوارها بهروزرسانی نشده و همین امر باعث کاهش ضریب پوشش یارانهای سبد کالا از ۴۴ درصد به حدود ۲۶ درصد شده است. این کاهش، نیاز به بازنگری در مبلغ اعتبار بر اساس نرخ تورم را به یک ضرورت تبدیل کرده است تا بتوان امنیت غذایی دهکهای هدف را حفظ کرد.
از سوی دیگر، ارزیابیها نشان میدهد که این طرح برای ادامه فعالیت در نیمه دوم سال، به بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد؛ رقمی که با محدودیتهای مالی موجود در بودجه هدفمندی یارانهها، چالشبرانگیز به نظر میرسد. به همین دلیل، کارشناسان پیشنهادهایی برای اصلاح سیاستهای مرتبط با این طرح ارائه کردهاند.
یکی از پیشنهادهای مهم، تغییر رویکرد از حمایت همگانی به تخصیص هدفمند است. افزایش همگانی اعتبار، ضمن تحمیل بار مالی سنگین، نمیتواند نیازهای دهکهای محروم را بهطور مؤثر تأمین کند. بنابراین، اولویتبندی دهکهای کمدرآمد و مددجویان نهادهای حمایتی برای دریافت افزایش اعتبار، میتواند راهکاری عملی باشد. همچنین، تنوعبخشی به روشهای حمایتی از طریق ترکیب مدل «کالارسانی» (توزیع فیزیکی کالا) و اعتبار الکترونیک، به کنترل نوسانات قیمتی و تنظیم بازار کمک خواهد کرد.
علاوه بر این، بهروزرسانی پایگاههای اطلاعاتی خانوارها، بهویژه دادههای درآمدی و ملکی، میتواند ابزار اصلی برای شناسایی دقیق مشمولان باشد. این اقدام، منابع محدود یارانه را به سمت گروههایی هدایت میکند که بیشترین آسیب را از تورم مواد غذایی متحمل میشوند.
در مجموع، طرح کالابرگ الکترونیک ظرفیت بالایی برای حمایت از معیشت خانوار دارد، اما موفقیت آن در گرو گذر از مدلهای حمایتی همگانی به الگوهای هدفمند و منعطف است. این تغییرات، علاوه بر حفظ انضباط مالی، بازدهی حمایتی بیشتری برای جامعه هدف به همراه خواهد داشت.
