یک گزارش رسمی از مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تصویری نگران‌کننده از تأثیر افزایش قیمت حامل‌های انرژی بر اقشار کم‌درآمد کشور ارائه داده است. این گزارش نشان می‌دهد که در سال‌هایی که قیمت انرژی، به‌ویژه برق و گاز خانگی، افزایش یافته است، سهم خانوارهایی که با فقر انرژی روبه‌رو هستند نیز به‌طور چشمگیری افزایش داشته است. بر اساس آمارهای ارائه‌شده، در سال ۱۳۹۰ حدود ۱۳.۴۵ درصد خانوارهای کشور دچار فقر انرژی بودند، اما این رقم در سال ۱۴۰۲ به تنها ۰.۲ درصد کاهش یافته است. این تغییر عمدتاً به تثبیت قیمت حامل‌های انرژی و کنترل تورم در سال‌های اخیر نسبت داده شده است.
به گزارش رهام خبر، بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که ایران در شاخص‌های دسترسی فیزیکی به انرژی عملکرد نسبتاً مطلوبی داشته است؛ به‌طوری‌که دسترسی به برق، گاز طبیعی و تجهیزات انرژی در بیشتر مناطق، از جمله دهک‌های درآمدی بالا، فراهم بوده است. با این حال، تفاوت‌های منطقه‌ای در دسترسی به گاز طبیعی همچنان وجود دارد و خانوارهای مناطق روستایی و دهک‌های کم‌درآمد با چالش‌های بیشتری مواجه هستند. از منظر استطاعت مالی، اگرچه سهم هزینه انرژی از سبد هزینه خانوار در مجموع پایین است، این سهم در میان دهک‌های پایین درآمدی و مناطق روستایی به‌طور نسبی بیشتر بوده و فشار اقتصادی بیشتری را بر این گروه‌ها وارد کرده است.
این گزارش به‌طور خاص تأکید دارد که افزایش قیمت انرژی، حتی در سطح برق و گاز خانگی، به‌طور مستقیم به تشدید فقر در سه دهک پایین درآمدی منجر شده است. در واقع، هرگونه افزایش قیمت انرژی فشار مضاعفی را بر این گروه‌ها وارد می‌کند، چرا که هزینه‌های انرژی بخش قابل‌توجهی از درآمد آن‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. به‌عنوان نمونه، در سال ۱۳۹۰، سهم خانوارهای دچار فقر انرژی در مناطق روستایی ۲۰ درصد و در مناطق شهری ۹ درصد بوده است که نشان‌دهنده تأثیر قابل‌توجه سیاست‌های هدفمندی یارانه‌ها بر این گروه‌ها است.
یکی از نکات کلیدی مطرح‌شده در این گزارش، رابطه میان تورم و تثبیت قیمت حامل‌های انرژی است. آمارها نشان می‌دهند که در سال‌هایی که تورم کنترل شده و قیمت انرژی ثابت مانده است، میزان فقر انرژی کاهش یافته است. به‌عنوان مثال، در سال ۱۴۰۲، تنها ۰.۲ درصد خانوارهای شهری و ۰.۸ درصد خانوارهای روستایی در فقر انرژی به‌سر می‌بردند. با این حال، در استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان، آذربایجان غربی، کهگیلویه و بویراحمد و فارس، میزان فقر انرژی همچنان بالاتر از میانگین کشوری بوده است.
این گزارش همچنین به تغییرات فقر انرژی در دهک‌های درآمدی مختلف پرداخته است. در دهک اول درآمدی، که پایین‌ترین سطح درآمد را دارد، فقر انرژی در سال‌های ۱۳۹۰، ۱۳۹۳ و ۱۳۹۵ به ترتیب ۱۴ درصد، ۱۲ درصد و ۱۳ درصد بوده است. اما در سال ۱۴۰۲، این رقم به یک درصد کاهش یافته است که نشان‌دهنده تأثیر مستقیم تثبیت قیمت انرژی بر کاهش فشار اقتصادی بر اقشار کم‌درآمد است.
جمع‌بندی گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که تثبیت قیمت حامل‌های انرژی نه‌تنها به کاهش فقر انرژی کمک کرده است، بلکه در برابر تورم افسارگسیخته، نقش حمایتی برای اقشار آسیب‌پذیر ایفا کرده است. این داده‌ها هشداری است برای تصمیم‌گیران اقتصادی که هرگونه افزایش قیمت انرژی باید با در نظر گرفتن آثار اجتماعی و اقتصادی آن بر دهک‌های پایین درآمدی انجام شود.
