جنگ، تحریم‌ها و نااطمینانی اقتصادی به‌عنوان عواملی کلیدی، بازار ارز ایران را با چالش‌های جدی مواجه کرده‌اند. در این میان، افزایش تقاضای احتیاطی و محدودیت در عرضه ارز، موجب جهش‌های قیمتی و بی‌ثباتی در بازار شده است. هرچند اثرات این عوامل خارجی قابل‌انکار نیست، اما بخش عمده‌ای از مشکلات ارزی به ضعف‌های داخلی و سیاستگذاری اقتصادی بازمی‌گردد.
به گزارش رهام خبر، یکی از مهم‌ترین دلایل افزایش قیمت ارز، رفتار احتیاطی فعالان اقتصادی است. واردکنندگان و تولیدکنندگان برای کاهش ریسک‌های آینده، زودتر از موعد اقدام به خرید ارز می‌کنند و خانوارها نیز برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به سمت خرید ارز و طلا سوق پیدا می‌کنند. این رفتارها، تقاضای غیرواقعی را افزایش داده و فشار مضاعفی بر بازار وارد می‌کند. از سوی دیگر، محدودیت‌های صادرات نفت و دشواری در انتقال درآمدهای ارزی، فشار بر عرضه ارز را تشدید کرده است.
در شرایط جنگ و تحریم، بازار ارز به اخبار سیاسی و اقتصادی حساس‌تر می‌شود. هرگونه شایعه یا خبر منفی، می‌تواند به سرعت بر انتظارات فعالان اقتصادی اثر گذاشته و موج تازه‌ای از تقاضای سفته‌بازی ایجاد کند. این وضعیت نشان می‌دهد که دولت باید نقشه‌ای شفاف و پیش‌بینی‌پذیر برای مدیریت بازار ارز ارائه کند. برنامه‌ای که در آن اولویت‌های تخصیص ارز، سیاست‌های بازگشت ارز صادراتی و نحوه مدیریت فشار خارجی مشخص باشد.
یکی از راهکارهای کلیدی برای کاهش فشار بر بازار ارز، تفکیک تقاضای واقعی از تقاضای احتیاطی است. واردات کالاهای ضروری مانند دارو، مواد اولیه و ماشین‌آلات تولید باید در اولویت قرار گیرد، در حالی که واردات کالاهای غیرضروری یا قابل‌تعویق می‌تواند مدیریت شود. همچنین، ساده‌سازی فرآیند بازگشت ارز صادراتی و استفاده گسترده‌تر از سازوکارهای تهاتری و تسویه مستقیم میان صادرکنندگان و واردکنندگان، می‌تواند به بهبود وضعیت عرضه ارز کمک کند.
در کنار این اقدامات، کنترل کسری بودجه و کاهش تورم نیز باید به‌عنوان بخشی از سیاست‌های ارزی مورد توجه قرار گیرد. اگر سیاست‌های مالی و بودجه‌ای دولت منجر به افزایش تورم شود، تقاضای احتیاطی برای ارز و دارایی‌های امن افزایش خواهد یافت. بنابراین، شفاف‌سازی تعهدات مالی دولت، مدیریت هزینه‌ها و اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار ارزی داشته باشد.
در نهایت، سیاستگذاری هوشمندانه بانک مرکزی و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف اقتصادی و سیاسی، می‌تواند از شدت التهاب بازار ارز بکاهد. لازم است تصمیم‌های ارزی، تجاری، بودجه‌ای و دیپلماتیک در یک جهت حرکت کنند تا تأثیرگذاری سیاست‌ها افزایش یابد. هدف اصلی باید این باشد که اقتصاد ایران بتواند در برابر شوک‌های خارجی مقاومت بیشتری نشان دهد و هزینه‌های جنگ و تحریم را به حداقل برساند.
