چهاردهم سپتامبر ۲۰۲۶ مصادف با شصت‌وششمین سالروز تأسیس سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) است؛ نهادی که در تاریخ انرژی جهان نقشی بی‌بدیل ایفا کرده است. این سازمان در روزهای ۱۰ تا ۱۴ سپتامبر سال ۱۹۶۰ در تالار الشعب بغداد توسط پنج کشور بنیان‌گذار شامل ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا شکل گرفت. هدف اصلی این سازمان از ابتدا، هماهنگی سیاست‌های نفتی و حفاظت جمعی از منافع کشورهای تولیدکننده نفت بود؛ آرزویی که به گفته خوان پابلو پرز آلفونسو، وزیر نفت وقت ونزوئلا، در گذر زمان به واقعیت تبدیل شد.
به گزارش رهام خبر، تأسیس اوپک، پاسخی به اقدام یک‌جانبه شرکت‌های نفتی غربی موسوم به «هفت خواهر» بود که در تابستان ۱۹۶۰ بدون مشورت با دولت‌های تولیدکننده، قیمت نفت خاورمیانه را کاهش دادند. این تصمیم منجر به تهدید مستقیم درآمد کشورهای نفت‌خیز شد و پرز آلفونسو به همراه عبدالله الطریقی، وزیر نفت عربستان سعودی، نخستین گام‌ها را برای ایجاد سازمانی مشترک از تولیدکنندگان نفت برداشتند.
در دهه نخست فعالیت، اوپک تمرکز خود را بر نهادسازی معطوف کرد. دبیرخانه سازمان ابتدا در ژنو مستقر بود و سپس در سال ۱۹۶۵ به وین منتقل شد، جایی که امروز نیز در آن قرار دارد. در این دوران، کشورهایی مانند قطر، اندونزی، لیبی و امارات متحده عربی نیز به جمع اعضای سازمان پیوستند. دهه ۱۹۷۰ اما نقطه عطفی برای اوپک بود؛ ملی شدن صنایع نفت در کشورهای عضو و تحریم نفتی سال ۱۹۷۳ باعث شد مدیریت قیمت‌گذاری از دست شرکت‌های بزرگ نفتی خارج شود و قدرت اوپک در بازار جهانی نفت تثبیت گردد. این دوران با افزایش چشمگیر قیمت نفت همراه بود که فرصت‌های اقتصادی جدیدی برای کشورهای عضو فراهم کرد.
اما دهه‌های بعد نیز چالش‌های خاص خود را داشت. سقوط قیمت‌ها در دهه ۱۹۸۰، بحران خلیج فارس در دهه ۱۹۹۰ و بحران مالی جهانی در سال ۲۰۰۸، هر یک آزمونی برای انسجام این سازمان بودند. در دسامبر ۲۰۱۶، اوپک با امضای «اعلامیه همکاری» با ده تولیدکننده غیرعضو از جمله روسیه، سازوکاری جدید به نام «اوپک‌پلاس» را معرفی کرد. این ائتلاف، به ابزاری برای مدیریت عرضه جهانی نفت تبدیل شد و نقش اوپک را در نظم انرژی جهان تقویت کرد.
دهه ۲۰۲۰ نیز چالش‌های بزرگی را برای اوپک به همراه داشت، از جمله کاهش بی‌سابقه تقاضا ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ و افت شدید تولید در سال ۲۰۲۰، تا جهش قیمت‌ها پس از بحران اوکراین در سال ۲۰۲۲. با این حال، خروج امارات متحده عربی از این سازمان در سال ۲۰۲۶، یکی از مهم‌ترین تغییرات در تاریخ اوپک محسوب می‌شود و نشان‌دهنده چالش‌های جدیدی است که این سازمان باید با آن‌ها روبه‌رو شود.
با وجود تمام فراز و نشیب‌های تاریخی، اوپک همچنان یکی از مهم‌ترین بازیگران عرصه انرژی جهان است. این سازمان نه تنها توانسته است از بحران‌های متعدد عبور کند، بلکه نقش پایداری در مدیریت منابع جهانی نفت ایفا کرده است. میراث اوپک، فراتر از سیاست‌های نفتی، در ایجاد بستری دیپلماتیک برای همکاری میان کشورهای تولیدکننده نفت و تضمین ثبات بازار جهانی انرژی، نمایان می‌شود.
