در نیمه نخست سال جاری، تلفات انرژی برق در کشور نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱.۸ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که مصرف انرژی مشترکان در همین دوره ۲.۱ درصد افزایش داشته و انرژی تحویلی به شرکت‌های توزیع نیروی برق نیز ۰.۵ درصد کاهش یافته است. این کاهش تلفات، نتیجه مجموعه‌ای از اقدامات فنی و مدیریتی به‌ویژه اجرای طرح ملی مهتاب است که با هدف مقابله با مصارف غیرمجاز و دستکاری تجهیزات اندازه‌گیری اجرا شده است.
به گزارش رهام خبر، طرح ملی مهتاب از اواخر سال گذشته به‌صورت گسترده در سراسر کشور آغاز شده و با تمرکز بر کاهش تلفات غیرفنی، از جمله برق‌های غیرمجاز و تخلفات مرتبط با تجهیزات اندازه‌گیری، در حال اجراست. براساس آمارهای موجود، نزدیک به ۱۰ درصد از انرژی تولیدی کشور در شبکه برق دچار تلفات می‌شود که نیمی از این میزان به تلفات غیرمجاز اختصاص دارد. دستکاری کنتورها و استفاده غیرقانونی از برق از جمله مصادیق این نوع تلفات هستند که مقابله با آن‌ها از طریق نظارت و هوشمندسازی شبکه برق در دستور کار قرار گرفته است.
هوشمندسازی شبکه برق و نصب کنتورهای هوشمند از ارکان اصلی طرح مهتاب به شمار می‌رود، اما این اقدامات به تنهایی کافی نیستند. نظارت مستمر بر شبکه، شناسایی نقاط پرتلفات و برخورد با تخلفات از جمله اقداماتی هستند که در کنار توسعه زیرساخت‌های هوشمند باید انجام شوند. همچنین نقش نیروهای عملیاتی و بازرسان شبکه برق در شناسایی تخلفات و مراقبت از تجهیزات بسیار حیاتی است.
در برخی مناطق کشور، به‌ویژه استان‌های جنوبی، میزان برق غیرمجاز به ۱۰۰ تا ۲۰۰ مگاوات می‌رسد که در شرایط ناترازی برق می‌تواند تأثیر مستقیمی بر مدیریت بار شبکه داشته باشد. طرح مهتاب علاوه بر کاهش تلفات، با هدف صیانت از حقوق عمومی و توزیع عادلانه‌تر برق میان مشترکان اجرا شده است. این طرح، از طریق شناسایی و برخورد با تخلفات، تلاش می‌کند سهم عادلانه شهروندان از برق را حفظ کند.
بررسی عملکرد شرکت‌های توزیع برق نشان می‌دهد که استان‌های خوزستان، سیستان و بلوچستان و کردستان بیشترین کاهش تلفات را در نیمه نخست سال جاری ثبت کرده‌اند. استمرار روند کاهش تلفات نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات است از جمله پایش شبکه، اصلاح زیرساخت‌ها و استفاده گسترده‌تر از ابزارهای هوشمند. کاهش تلفات برق نه تنها از منظر فنی بلکه از دیدگاه اقتصادی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا هر میزان کاهش تلفات به معنای آن است که سهم بیشتری از انرژی تولیدشده به مصرف‌کننده نهایی می‌رسد.
در مجموع، طرح ملی مهتاب یک برنامه جامع برای مدیریت هوشمند انرژی و مقابله با تخلفات شبکه برق است. این طرح در صورت اجرای مؤثر می‌تواند زمینه‌ساز حکمرانی هوشمند انرژی در کشور باشد و علاوه بر تأمین پایدار برق، به بهبود بهره‌وری و حفظ حقوق مشترکان کمک کند.
