۲۵ شهریور؛ روزی که جهان برای نجات لایه ازون متحد شد و رقابت فضایی آغاز شد
۲۵ شهریور یادآور روزهایی تاریخی در عرصه علم، فناوری و محیط زیست است؛ از پیمان جهانی برای نجات لایه ازون گرفته تا رقابتی که فضانوردان را از خاک آمریکا به مدار زمین رساند. این تاریخ، نقطه عطفی است که تلاشهای علمی، صنعتی و سیاسی را برای حل چالشهای بزرگ جهانی به نمایش میگذارد.
به گزارش رهام خبر، یکی از برجستهترین رویدادهای این روز مربوط به امضای «پروتکل مونترال» در سال ۱۳۶۶ شمسی (۱۹۸۷ میلادی) است. این پیمان که با حضور ۲۴ کشور در مونترال کانادا به امضا رسید، برای مهار تولید و مصرف مواد شیمیایی مخرب لایه ازون طراحی شد. این مواد، بهویژه کلروفلوئوروکربنها که در یخچالها و سامانههای تهویه هوا استفاده میشدند، با تخریب مولکولهای ازون در جو زمین، سپر محافظتی آن را به خطر انداخته بودند. این توافقنامه که از سال ۱۹۸۹ اجرایی شد، با تلاشهای جهانی به کاهش ۹۹ درصدی مواد تحت کنترل دست یافت و نشان داد که علم و سیاست چگونه میتوانند برای حفظ محیط زیست همجهت شوند. اصلاحیه کیگالی نیز با هدف کاهش هیدروفلوئوروکربنها اثرات مثبت این پیمان را تا سال ۲۱۰۰ به پیش خواهد برد.
در کنار این دستاورد زیستمحیطی، ۲۵ شهریور همچنین یادآور رقابت فضایی میان دو غول پیمانکاری آمریکایی، اسپیسایکس و بویینگ، برای توسعه سامانههای حملونقل فضانوردان است. ناسا در سال ۱۳۹۳ شمسی (۲۰۱۴ میلادی) با امضای دو قرارداد با این شرکتها، به دنبال پایان دادن به وابستگی آمریکا به فضاپیماهای روسی پس از بازنشستگی شاتلها بود. اسپیسایکس با قرارداد ۲.۶ میلیارد دلاری، کپسول «کرو دراگون» را در سال ۲۰۲۰ عملیاتی کرد و اولین پرتاب سرنشیندار موفق خود را از خاک آمریکا انجام داد. در مقابل، بویینگ با قرارداد پرهزینهتر ۴.۲ میلیارد دلاری همچنان با چالشهای فنی در کپسول «استارلاینر CST-۱۰۰» مواجه است و آزمایش سرنشیندار آن تازه در سال ۲۰۲۴ انجام شد. این رقابت، نمونهای زنده از پیچیدگیهای مهندسی و تأثیرات اقتصادی در پروژههای فضایی است.
این روز همچنین با یادآوری دستاوردهای علمی و فناوری دیگر، همچون کشف ویتامین سی توسط آلبرت سنتگیورگی، معرفی دستگاه فتوکپی زیراکس ۹۱۴، و میراث دانیل فارنهایت در طراحی دماسنجهای دقیق، نشاندهنده اهمیت تلاشهای فردی و گروهی در پیشرفت بشریت است.
۲۵ شهریور را میتوان روزی دانست که همکاری بینالمللی، نوآوری علمی و رقابت صنعتی در کنار هم قرار گرفتند تا جهان را به سوی آیندهای بهتر هدایت کنند.
