کشف بخشی از پیمان کادش در ترکیه؛ سند صلح ۳۴۰۰ ساله میان مصر و هیتیها
باستانشناسان در شهر باستانی هاتوشا، واقع در مرکز شمالی ترکیه، موفق به کشف بخشی از یکی از مهمترین اسناد سیاسی تاریخ بشر شدند؛ قطعهای از پیمان کادش که قدمتی حدود ۳۴۰۰ سال دارد. این توافق تاریخی میان مصر باستان و امپراتوری هیتیها، بهعنوان قدیمیترین سند صلح مکتوب جهان شناخته میشود و نقش مهمی در شکلگیری روابط سیاسی میان دو ابرقدرت عصر برنز داشت.
به گزارش رهام خبر، وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه اعلام کرد که این قطعه لوح میخی در جریان کاوشهای باستانشناسی در هاتوشا، پایتخت امپراتوری هیتیها، کشف شده است. محمد نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، در این خصوص اظهار داشت: «ما در خاک آناتولی، ردپای صلحی هزاران ساله را پیدا کردهایم.» وی افزود که بخش تازه کشفشده از این لوح، شامل قسمتی از متن پیمان درباره نحوه رفتار با پناهندگان است؛ موضوعی که نشان میدهد این توافق فراتر از پایان جنگ بوده و قواعد مشخصی برای روابط میان دو قدرت بزرگ آن دوران تعیین میکرد.
پیمان کادش در سال ۱۲۶۹ پیش از میلاد میان رامسس دوم، فرعون مصر، و هاتوسیلی سوم، پادشاه امپراتوری هیتی، امضا شد. این توافق پس از درگیریهای طولانی میان دو قدرت بزرگ شکل گرفت که برای کنترل مناطق استراتژیک شرق مدیترانه رقابت میکردند. نبرد کادش، یکی از مشهورترین رویاروییهای نظامی میان مصر و هیتیها، زمینهساز این پیمان بود؛ هرچند متن پیمان مستقیماً به این نبرد اشاره نمیکند. پژوهشگران گاهی این سند را با نامهای دیگری مانند «پیمان صلح مصر و هیتی» یا «پیمان ابدی» نیز میشناسند.
متن پیمان کادش به دو زبان مختلف حفظ شده است؛ نخستین نسخه به خط هیروگلیف در شهر تبس مصر (لوکسور امروزی) و نسخه دیگر به زبان اکدی و خط میخی در هاتوشا. زبان اکدی در آن دوران برای مکاتبات دیپلماتیک میان حکومتها مورد استفاده قرار میگرفت. بخش تازه کشفشده از این سند شامل توضیحاتی درباره نحوه بازگرداندن پناهندگان از قلمرو یکی از دو حکومت به سرزمین اصلیشان است. این پیمان تأکید داشت که افراد بازگرداندهشده نباید شکنجه یا مجازات شوند. متن میخی این بخش چنین تصریح کرده است: «زبان و چشمان آنها نباید بیرون آورده شود؛ گوشها و پاهایشان نباید بریده شود؛ خانههایشان همراه با زنان و فرزندانشان نباید نابود شود.»
امروزه نسخهای از این پیمان بهصورت نمادین در ساختمان کنفرانس سازمان ملل متحد در نیویورک نگهداری میشود. سازمان ملل معتقد است که اصول این سند، شامل تعهد به دوستی پایدار، صلح، حفظ قلمرو، عدم تجاوز، استرداد افراد و کمک متقابل میان دو کشور، شباهتهایی با مفاهیم روابط بینالملل مدرن دارد.
باستانشناسان امیدوارند با ادامه کاوشها در هاتوشا، بخشهای بیشتری از این سند تاریخی کشف شود و اطلاعات بیشتری از نخستین تلاشهای بشر برای ایجاد صلح میان دولتها آشکار گردد.
