آیا چرخش آب در سینکهای نیمکره شمالی و جنوبی متفاوت است؟ واقعیت علمی اثر کوریولیس بررسی شد
شاید تاکنون شنیده باشید که آب در سینک یا وان در نیمکره شمالی زمین در یک جهت و در نیمکره جنوبی در جهت مخالف تخلیه میشود. این ادعا که حتی در برخی فیلمها و برنامههای تلویزیونی نیز مطرح شده، به پدیدهای علمی واقعی به نام «اثر کوریولیس» نسبت داده میشود. اما آیا این پدیده در خانههای ما واقعاً قابل مشاهده است؟
به گزارش رهام خبر، اثر کوریولیس ناشی از چرخش زمین است و میتواند مسیر حرکت هوا و آب را منحرف کند. این اثر در مقیاسهای بزرگ مانند جریانهای اقیانوسی و توفندها اهمیت دارد، زیرا چنین پدیدههایی در فواصل طولانی و زمانهای طولانی حرکت میکنند. اما در مورد سینکها و وانهای خانگی، حرکت آب در فاصلهای بسیار کوتاه و طی چند ثانیه رخ میدهد و اثر کوریولیس بسیار ضعیفتر از عوامل محلی مانند شکل سینک، محل خروجی آب و حرکت اولیه آن است.
آزمایشهای علمی دقیق نشان دادهاند که اگر عوامل مزاحم مانند حرکات اولیه آب و عدم تقارن سینک حذف شوند، اثر کوریولیس میتواند جهت چرخش آب را تعیین کند. برای مثال، در آزمایشی که در سال ۱۹۶۲ توسط پژوهشگری در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) انجام شد، آب در نیمکره شمالی خلاف جهت عقربههای ساعت تخلیه شد؛ مطابق پیشبینی اثر کوریولیس. مشابه این آزمایش در سال ۱۹۶۵ در دانشگاه سیدنی در نیمکره جنوبی انجام شد و آب در جهت عقربههای ساعت چرخید. این نتایج نشان میدهند که اثر کوریولیس واقعی است، اما تنها در شرایط کنترلشده و خالی از عوامل مزاحم قابل مشاهده است.
در تخلیههای خانگی، عوامل دیگری مانند نحوه ورود آب به سینک، شکل ظرف، محل خروجی و حتی نحوه برداشتن درپوش تخلیه بیشترین تأثیر را بر جهت چرخش آب دارند. به همین دلیل، در شرایط معمول خانه، چرخش زمین فرصت کافی برای تأثیرگذاری بر جهت حرکت آب پیدا نمیکند.
جمعبندی این است که گرچه اثر کوریولیس در مقیاس بزرگ نقش مهمی در جریانهای جوی و اقیانوسی ایفا میکند، در مقیاس کوچک سینکهای خانگی به دلیل تأثیر عوامل محلی، نمیتوان جهت چرخش آب را به این اثر علمی نسبت داد. بنابراین، تصور عمومی درباره تفاوت جهت چرخش آب در نیمکرههای شمالی و جنوبی در شرایط عادی خانه از نظر علمی درست نیست.
